header image
Αρχική
Τα χωριά μας
Ιστορία και Πρόσωπα
Ο Αγραφιώτης ποταμός
Ο Δήμος
Οι Σύλλογοι
Γιορτές / Εκδηλώσεις
Αξιοθέατα
Τουρισμός
Εφημερίδες / Περιοδικά
Φωτογραφίες / VIDEO
Αγραφιώτικα Βιβλία

   Η  φωτογραφία του μήνα ! 


  
  Η προσευχή του ταπεινού 

  

  Αγραφιώτικα  ποιήματα  !  
     

 
   Πανευρυτανική  Ένωση    
     


   Ελληνομουσείο Αγράφων  
     

    
  Η Εφημερίδα "Τ' ΑΓΡΑΦΑ" 
      


         Το Μοναστηράκι       
      
        Βυζαντινό Μουσείο  
     

 Κατσαντώνης 1775 - 1809 
  Αντώνης Μακρυγιάννης - Κατσαντώνης

     
                
  Για περισσότερες πληροφορίες
    
 
  Καλωσορίσατε στ'  Ά γ ρ α φ α  
     
         Κ α λ ό   Κ α λ ο κ α ί ρ ι   

           

         


Warning: html_entity_decode(): charset `ISO-8859-7' not supported, assuming utf-8 in /services/webpages/util/y/z/yzetp9ra.vodafonehosting.gr/public/includes/pathway.php on line 16
Αρχική arrow Άρθρα | arrow Το Πάσχα στ΄ Άγραφα
Το Πάσχα στ΄ Άγραφα Εκτύπωση E-mail

       Το Πάσχα (η Λαμπρή) για όλη τη χριστιανοσύνη είναι πολύ μεγάλη γιορτή, ιδιαίτερα για τους βουνίσιους που μαζί με την  Ανάσταση του Χριστού  νιώθουν και την αναγέννηση της φύσης περισσότερο από τους άλλους.                                 ( αφήγηση  -   Κούλα Ανδρώνη - Παναγίτσα )
                                      

         Μια βλάστηση πλούσια, δίνει απίστευτη ομορφιά στα βουνά των Αγράφων. Ελατοσκέπαστα κατά το πλείστον, στέλνουν τη βουνίσια αύρα οξυγονωμένη στο χωριό και τα πνευμόνια ανασαίνουν ότι καλύτερο. Οι βουνοκορφές όπως ο Κουκουρούντζος και η Νιάλα έχουν κατά τόπους χιόνι. Οι πλαγιές δασωμένες στα χαμηλά είναι γεμάτες από θάμνους, ως επί το πλείστον πουρνάρια. Στα πιο ψηλά (δρυς, οξιές, καστανιές, καρυδιές, σφεντάμια, μέλεοι, κέδροι) εναλλάσσονται και ντύνονται απ’ το πράσινο σε όλες του τις αποχρώσεις. Τα πετρώματα στο ασπρογκρί και σωμόν χρώμα, ανάμεσά τους βότανα και αγριολούλουδα που κάνουν τον αέρα μυρωμένο. Τα οπωροφόρα δένδρα (κερασιές, κορομηλιές, κρανιές,…….) ολάνθιστες.
        Το ποτάμι κάτω από το μπουμπουκιασμένο πλατανοδάσος και το πετρογέφυρο κυλά τα ολοκάθαρα νερά του, παραμερίζοντας τ’ ασπρολίθαρα. Στις φυλλωσιές έρχονται το βράδυ τ’ αηδόνια και γεμίζουν με το κελάδημά τους τις μυρωμένες απ’ τον ευωδιασμένο αέρα Αγραφιώτικες νύχτες.
Η ανάσταση του Λαζάρου          Οι προετοιμασίες στο χωριό αρχίζουν από το Σάββατο του Λαζάρου. Οι γυναίκες θα καθαρίσουν το σπιτικό τους, θα πλύνουν τα χοντρόρουχα στη νεροτριβή ή στην κάτω βρύση (κάτω από την πλατεία), οι του πάνω μαχαλά και στη Μανωλιάσα οι του κάτω μαχαλά. Τα παρτέρια και οι γλάστρες ξεχειλίζουν από τα χρώματα των λουλουδιών. Τα πάντα είναι φροντισμένα και λάμπουν από πάστρα.
Οι κήποι γύρω από τα σπίτια φρεσκοσπαρμένοι για να έχουν οι κάτοικοι το καλοκαίρι τα ζαρζαβατικά τους.
Τα μικρά κορίτσια από έξι έως δέκα ετών, που έχουν από την προηγούμενη μέρα στολίσει καλαθάκια με κισσό και αγριολούλουδα, θα πάνε από σπίτι σε σπίτι να πουν τα παρακάτω κάλαντα.:
« Ήρθε ο Λάζαρος βαβάμ’ (γιαγιά) το καλαθάκι μ’ θέλει αυγά, οι τσεπούλες μ’ κουκουσούλες, τα χεράκια μου τα δυο θέλουν πενηνταρούλες».
Εύχονται παιδιά και νοικοκυραίοι «και του χρόνου».
Τα μεγαλύτερα κορίτσια, κι αυτά με στολισμένα καλάθια, λένε το :
«Σήμερα έρχεται ο Χριστός, κι ο επουράνιος Θεός εις την πόλη Βηθανία Μάρθα κλαίει και Μαρία, έκλαιγαν τον αδελφό τους και γλυκύ καρδιακό τους. Τρεις ημέρες τον θρηνούσαν και τον εμοιρολογούσαν. Τον μοιρολογούν και λένε τον μοιρολογούν και κλαίνε. Τότε βγήκε και η Μαρία έξω από τη Βηθανία και εμπρός Του γονατίζει και τους πόδας Του φιλεί. Εάν ήσουν δω Χριστέ μου, δε θα πέθαιν’ αδελφός μου, δε θα πέθαιν’ αδελφός μου, φίλος Σου κι αγαπητός Σου. Μα και τώρα εγώ πιστεύω και καλότατα ηξεύρω. Δύνασαι εάν θελήσεις και νεκρούς να αναστήσεις. Έτσι πίστευε η Μαρία αγομένη στα μνημεία. Τότε κι ο Χριστός δακρύζει και τον Άδη φοβερίζει. Άδη τάρταρε και χάρε ‘Δεύρο έξω Λαζαρέ μου’ ‘Δεύρο έξω Λάζαρέ μου’ φίλε μου κι αγαπητέ μου. Και ευθύς από τον Άδη, ως εξαίσιον σημάδι, Λάζαρος απελυτρώθη αναστήθη και σηκώθη. Ζωντανός σαβανωμένος και με το κερί ζωσμένος. Τότε η Μάρθα και η Μαρία, τότε όλη η Βηθανία μαθηταί και Αποστόλοι που εκεί βρεθήκαν όλοι, ‘Δόξα τω Θεώ’ φωνάζουν και το Λάζαρο εξετάζουν. Πες μας Λάζαρε μ’ τι είδες εις τον Άδη όπου πήγες. Είδα φόβους είδα τρόμους είδα βάσανα και πόνους. Δώστε μου λίγο νεράκι να ξεπλύνω το φαρμάκι, της καρδίας των χειλέων και μη με ρωτάτε πλέον».  Και του χρόνου!
…….
          Το απόγευμα του Λαζάρου οι νιόπαντροι της χρονιάς, θα πάνε να κόψουν δάφνες (βάγια) για να πάνε στην εκκλησία. (ο άνδρας κόβει τα κλαδιά και η νιόπαντρη γυναίκα τα ζαλιγγώνει στην πλάτη με την τριχιά). Εις ανάμνηση της εισόδου του Ιησού στα Ιεροσόλυμα που έστρωναν κλαδιά και τα ρούχα τους να περάσει.
     Ξημέρωσε η Κυριακή των Βαΐων. Όλοι με τα καθαρά τους ρούχα θα πάνε στην εκκλησία. Ο παπάς στο τέλος της λειτουργίας, μαζί με το αντίδωρο θα δώσει κι ένα κλαδί δάφνης. Τα βάγια που παίρνουν οι πιστοί τα φυλάνε στα εικονίσματά τους και χρησιμεύουν ως φυλαχτό στο κάθε σπιτικό. Την ημέρα αυτή όπως και την 25η Μαρτίου τρώνε μπακαλιάρο και σκορδαλιά.
Από το βράδυ αρχίζει το πένθος της Μεγάλης Εβδομάδος. Μόλις κρυφτεί ο ήλιος στον Καλόγερο (βουνό προς τα δυτικά), ο παπάς του χωριού θα χτυπήσει την καμπάνα του Αγίου Δημητρίου. Τα παιδιά με τα φαναράκια στο χέρι και σχεδόν όλοι οι κάτοικοι θα πάνε στην εκκλησία που έχει στολιστεί πένθιμα καθώς και ο παπάς θα φορέσει τα μωβ άμφιά του. Τα φώτα είναι λίγα, οι ψάλτες ψάλλουν αργά, ρυθμικά και ευλαβικά: « Ιδού ο Νυμφίος έρχεται εν τω μέσω της νυκτός» και  μακάριος ο δούλος ον ευβρήσει ραθυμούντα ». Ο παπάς θα βγάλει από το Άγιο Βήμα την εικόνα του Θεανθρώπου με το πονεμένο πρόσωπο και το αγκάθινο στεφάνι στα μαλλιά, με την κόκκινη χλαμύδα στους ώμους, κι ένα καλάμι στα χέρια. ( Άκρα ταπείνωσης ). Την τοποθετεί στο κέντρο του ναού και θα μείνει εκεί έως την Μ. Τετάρτη που θα πάρει τη θέση του ο Μυστικός Δείπνος.
Όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα, οι νοικοκυρές τακτοποιούν τα σπίτια τους και ο κόσμος όλος παρακολουθεί τις ακολουθίες.
       Από τη Μ. Πέμπτη αρχίζει έντονη προετοιμασία για το Πάσχα. Όλοι θα πάνε στην εκκλησία. Αυτή την ημέρα βγαίνουν από τον Άδη οι ψυχές για να επιστρέψουν την ημέρα της Αναλήψεως. Είναι η καλύτερη ημέρα για Θεία Κοινωνία. Είναι η μέρα του Μυστικού Δείπνου, που έγινε η πρώτη μετάληψη από τον ίδιο το Χριστό στους μαθητές Του, με τον άρτο και τον οίνο που μεταβάλλονται σε Σώμα και Αίμα του Κυρίου Ημών Ιησού Χριστού.
       Την ημέρα αυτή βάφονται τ΄ αυγά μόνο κόκκινα. Το αυγό είναι σφαιρικό και συμβολίζει τη γη που βάφτηκε κόκκινη με το αίμα του Χριστού. Οι πενθούσες βάφουν τ΄ αυγά τους μαύρα. Το μόνο στολίδι που θα δεις στ΄ Αγραφιώτικα κόκκινα αυγά, είναι διάφορα σχήματα με την απλή τεχνική:
"Μαζεύουμε μαργαρίτες με τα φυλλαράκια τους ή κι άλλα φυλλαράκια. Ακουμπάμε τη μαργαρίτα πάνω στην επιφάνεια του αυγού και την τυλίγουμε σφιχτά μ΄ ένα κομμάτι από τούλι ή καλσόν και δένουμε κόμπους από αριστερά και δεξιά. Αφού βάλουμε το δεμένο αυγό μέσα στην κατσαρόλα να βράσει, το βγάζουμε και το λύνουμε αφού κρυώσει. Το σημείο που έχει το φύλλο ή τον ανθό μένει λευκό, το υπόλοιπο κόκκινο και έχει ένα πολύ ωραίο αποτέλεσμα".
Δεν προλαβαίνουν οι νοικοκυρές τη μέρα αυτή!!! Πρέπει να ζυμώσουν τα μικρά ψωμιά (πασχαλινές κουλούρες) με το κόκκινο αυγό στο κέντρο.
Συνηθίζεται τη μέρα αυτή να φρεσκάρονται με ασβέστη τα πεζούλια και τα σοκάκια. Θ΄ ασπρίσουν και τα δένδρα μέχρι το σημείο που βγαίνουν τα κλωνάρια.
Οι νουνοί ‘ φωτικώνουν’ αυτή τη μέρα τα βαφτιστήρια τους.
Φωτίκια = δώρα του νουνού, λαμπάδα, πασχαλινή κουλούρα.
Ο αρραβωνιαστικός θα πάει τα δώρα στην αρραβωνιαστικιά, με πλουμιστή (στολισμένη) λαμπάδα.
Το βράδυ της Ανάστασης η αρραβωνιασμένη ξεχωρίζει – εκτός της λάμψης του προσώπου της από ευτυχία -  από την ξεχωριστή λαμπάδα της.
Όσες δουλειές κι αν κάνουν την μέρα αυτή οι Αγραφιώτες, το βράδυ θα πάνε στην εκκλησία στα ‘Δώδεκα Ευαγγέλια’.
         Αφού προχωρήσει η ακολουθία και διαβαστεί και το 6ο Ευαγγέλιο ο παπάς θα πάρει το Μυστικό Δείπνο και στη θέση αυτή θα τοποθετήσει τον Εσταυρωμένο. Είναι η στιγμή που κορυφώνεται η συγκίνηση. Είναι σαν να ακούω στ’ αυτιά μου τη φωνή του αείμνηστου - Μήτσου Παπαγεωργίου - ψάλτη, που μαζί με τους αείμνηστους παπά-Γιώργη και παπά-Κώστα (γιος του πρώτου και αδελφός του δεύτερου που εξυπηρέτησαν την εκκλησία και το χωριό για πολλές δεκαετίες), το "Σήμερον κρεμάται επί ξύλου ο εν ύδασι την γην κρεμάσας. Στέφανον εξ’ ακανθών περιτίθεται ο των αγγέλων Βασιλεύς". Όλοι οι εκκλησιαζόμενοι κρατούν από ένα κερί για να το ανάψουν την ώρα που θα βγει ο Εσταυρωμένος. Αρκετοί έχουν φτιάξει στεφάνια από κισσό και αγριολούλουδα για να στεφανώσουν των πάντων Βασιλέα. Συνεχίζει η ακολουθία στο άκουσμα των ωραίων ψαλμών, των έξι υπολοίπων Ευαγγελίων και γίνεται η απόλυσης. Όλοι βιαστικοί για λίγο νηστίσιμο φαγάκι και νωρίς για ύπνο. Η επόμενη μέρα έχει πολύ δουλειά.
Μεγάλη Παρασκευή (Σταυρωμένη Παρασκευή)
Γενική κινητοποίηση και στους δύο μαχαλάδες. Οι μητέρες θα ξυπνήσουν πρώτα τα αγόρια, τα οποία από την προηγούμενη έχουν στολίσει πένθιμα τα καλάθια τους, με το σκούρο πράσινο χρώμα του κισσού, που ταιριάζει για την περίσταση. Από σπίτι σε σπίτι παρέες, παρέες θ’ αντιλαλλήσουν τα βουνά των Αγράφων με το :
« Σήμερα μαύρος ουρανός σήμερα μαύρη μέρα.
Σήμερα όλοι χλίβονται (θλίβονται) και τα βουνά λυπούνται,
σήμερα έβαλαν βουλή οι άνομοι Εβραίοι,
 οι άνομοι και τα σκυλιά και τρισκαταραμένοι
για να σταυρώσουν το Χριστό των πάντων Βασιλέα.
Κι ο Κύριος ηθέλησε να μπει σε περιβόλι
Να λάβει Δείπνο Μυστικό να τον συλλάβουν όλοι.
Και η Παναγία η Δέσποινα καθόταν μοναχή της
Τας προσευχάς της έκανε για το μονογενή της
Φωνή της ήρθε εξ ουρανού κι απ’ Αρχαγγέλου στόμα.
Σώσον κυράμ’ οι προσευχές, Σώσον και οι μετάνοιες
   Το γιο σου τον επιάσανε και στον χαλκιά τον πάνε
Και στου Πιλάτου την αυλή εκεί τον τυραννάνε.
Χαλκιά, χαλκιά φκιάξε καρφιά φκιάξε τρία πιρόνια
Κι εκείνος ο παράνομος βαρεί και φκιάχνει πέντε
Συ Φαραέ που τα φκιαξες  πρέπει να μας διατάξεις.
Βάλτε τα δυο στα πόδια Του, τ’ άλλα τα δυο στα χέρια
Το πέμπτο το φαρμακερό μπήξτε το στην καρδιά Του
Να τρέξει αίμα και νερό να πληγωθεί η καρδιά Του.
Η Παναγία σαν τ’ άκουσε έπεσε και λιγώθη.
Σταμνί νερό της ρίξανε τρια κανάτια μούσχο.
Και δυο μυρωδόσταμνα για να της έρθει ο νους Της.
Όταν της ήρθε ο λογισμός όταν της ήρθε ο νούς Της.
Ζητά μαχαίρι να σφαγεί φωτιά να πάει να πέσει.
Ζητά γκρεμό να γκρεμιστεί για το μονογενή Της.
Γιατί είχε ένα μονογενή κι εκείνος σταυρωμένος.
Η Μάρθα η Μαγδαληνή και του Ιακώβ η μάνα.
Και του Λαζάρου η αδελφή και οι τέσσερις αντάμα.
Πήραν ένα στρατί – στρατί – στρατί το μονοπάτι.
Το μονοπάτι τσ’ έβγαλε εις του ληστού την πόρτα.
Άνοιξε πόρτα του ληστή και πόρτα του Πιλάτου.
Κι η πόρτα από το φόβο της ανοίγει μοναχή της.
Κοιτά δεξιά κοιτά ζερβά κανέναν δεν γνωρίζει
Κοιτά και δεξιότερα βλέπει τον Αι – Γιάννη.
Αφέντη Αι – Γιάννη Πρόδρομε και βαφτιστή του γιού μου.
Μην είδες τόνε γιόκα μου και το διδάσκαλό σου;
Δεν έχω στόμα να σου πω, γλώσσα να σου μιλήσω.
Δεν έχω χειροπάλαμο για να σου τονε δείξω.
Έχεις και στόμα να μου πεις γλώσσα να μου μιλήσεις.
Έχεις και χειροπάλαμο για να μου τονε δείξεις.
Βλέπεις εκείνο το γυμνό τον παραπονεμένο.
Όπου φορεί πουκάμισο στο αίμα βουτηγμένο.
Όπου φορεί στην κεφαλή αγκάθινο στεφάνι.
Εκείνος είναι ο γιόκας σου και ο διδάσκαλός μου.
Η Παναγιά πλησίασε γλυκά τον ερωτάει.
Δε μου μιλάς παιδάκι μου δε μου μιλάς παιδί μου.
Τι να σου πω μανούλα μου και διάφορο δεν έχεις.
Παρά το Μέγα Σάββατο τριών το μεσονύχτι που
θα λαλήσει ο πετεινός σημάνουν οι καμπάνες.
Σημαίνει η γη σημαίνει ο Θιός σημαίνουν τα επουράνια.
Σημαίνει κι η Αγιά Σοφιά, το Μέγα μοναστήρι.
Με τετρακόσια σήμαντρα κι εξήντα δυο καμπάνες.
Όποιος τ’ ακούει σώζεται κι όποιος το λέει αγιάζει.
Κι όποιος το αφουγκράζεται παράδεισο θα λάβει.
Παράδεισο και λίβανο από τον Άγιο Τάφο.»

Η φωνή της μάνας ξύπνησε και τα κορίτσια:
‘Ξυπνήστε είναι η μέρα του Επιταφίου’!
     Γρήγορα – γρήγορα ντύνονται, παίρνουν το μασουράκι με το νήμα που θα χρειαστούν για το δέσιμο των μπουκέτων στον Επιτάφιο και ξεχύνονται στους κήπους με τις ολάνθιστες κερασιές και μηλιές (το άνθος κάνει ωραίο μπουκετάκι). Τ’ αγόρια βοηθούν φέρνοντας κισσούς και δακράκια.
Εκτός των κοριτσιών συμμετέχουν και μεγαλύτερες γυναίκες σ’ αυτή τη δουλειά.
Θα κατεβάσουν τον ξύλινο σκελετό του Επιταφίου στο δάπεδο για να στολίσουν πρώτα το σταυρό, τελειώνοντας το πάνω μέρος και τα πλαϊνά. Μετά το  ανεβάζουν στο τραπέζι συνεχίζοντας το στολισμό.
Μερικά φύλλα κισσού, λίγα δακράκια ή μπουκέτο από τα άνθη κερασιάς και μηλιάς συνθέτουν το μεγαλύτερο μπουκέτο που θα δεθεί κατά προτίμηση με μάλλινη κλωστή, για να μην πληγώνονται οι εύθραυστοι βλαστοί. Οι γιρλάντες θα δεθούν από κολώνα σε κολώνα χαλαρά, κάνοντας το ολάνθιστο ημικύκλιο, χάρμα οφθαλμών! Γιρλάντα θα μπει και διαγώνια στο ίδιο ύψος.
Όση ώρα διαρκεί ο στολισμός τραγουδάνε το μοιρολόϊ της Παναγίας και ψάλλουν τους απίθανους ψαλμούς της ημέρας. Τα μικρότερα παιδιά παίζουν στην αυλή της εκκλησίας και στο αντίκρισμα του παπά τρέχουν να το πουν στις γυναίκες. ‘Ο παπάς έρχεται! Ο παπάς έρχεται!’. Μπαίνει στην εκκλησία, ασπάζεται τις εικόνες κρατώντας στο αριστερό χέρι το καλυμμαύχι και με το δεξί κάνει το σταυρό του. ‘Κοντεύετε γυναίκες; Να χτυπήσω την καμπάνα;’ ‘Όχι παπά μου! Λίγο ακόμα για τις τελευταίες πινελιές’. Σε λίγο είναι όλα έτοιμα. Ο παπάς χτυπάει την καμπάνα. Οι χωριανοί αρχίζουν κι έρχονται με το κερί στο χέρι. Είναι η κηδεία του Χριστού. Τα πρόσωπα θλιμμένα όπως θλιμμένη είναι και η όλη ατμόσφαιρα. Σε λίγο έρχεται η ώρα της Αποκαθήλωσης του Ιησού και η τοποθέτησή του μέσα στον Επιτάφιο. Αυτή τη στιγμή αρχίζει η καμπάνα να χτυπά πένθιμα και συνέχεια όλη μέρα και νύχτα έως το τέλος της περιφοράς.
Αν και τελειώνει η ακολουθία της Αποκαθήλωσης όλοι πάνε κι έρχονται στην εκκλησία. Οι οικογένειες πάνε να προσκυνήσουν τον Επιτάφιο και να περάσουν τα παιδιά από κάτω σταυροειδώς 3 φορές.
Την ημέρα αυτή δεν στρώνουν τραπέζι οι Αγραφιώτες, γιατί νοερά έχουν μέσα στο σπίτι νεκρό το Χριστό. Τρώνε λειψή κουλούρα, λαχανόπιτα ή πλαστό.
Το απόγευμα θα σφάξουν τα αρνιά και τα κατσίκια για την Κυριακή. Ο αρραβωνιαστικός θα στείλει στην αρραβωνιαστικιά δώρο ένα αρνί.
Νέοι και κοπελιές θα φτιάξουν το φανό. Ευτυχώς που κρατάει ακόμα και σήμερα σαν έθιμο.
Μια ομάδα από παιδιά (αγόρια) θα πάνε στο ποτάμι να κόψουν μέτριους σε πάχος κορμούς από πλατάνια, για να φτιάξουν μ’ αυτά στην άκρη του προαυλίου του Αγίου Δημητρίου, μια απλή κρεβατίνα (πέργολα).
   Άλλη ομάδα με αγόρια και κορίτσια θα πάνε για πουρνάρια στην κυριολεξία. Τα αγόρια θα τα κόψουν και τα κορίτσια θα τα μεταφέρουν ζαλίγκα με τριχιές που είναι φτιαγμένες από το χέρι της γιαγιάς. Τα αγόρια θα βάλουν τα πουρνάρια πάνω στην κρεβατίνα κάνοντας θημωνιά (στοίβαγμα). Τα κορίτσια θα μπουν μέσα στην εκκλησία για να περάσουν την ώρα τους, ψάλλοντας "Σήμερα μαύρος ουρανός’ και το ‘Κάτω στα Ιεροσόλυμα και στου Χριστού τον τάφο, εκεί δένδρο δεν ήτανε και δένδρο εφυτρώθη, το δένδρο ήταν ο Χριστός κι οι κλώνοι οι μαθητές Του κι αυτά τα λιανοκλώναρα ήτανε οι άγγελοι". Τα εγκώμια θα ψαλλούν από τα παιδιά πολλές φορές την ημέρα.
Στ’ Άγραφα όπως ξενυχτούν το νεκρό, ξενυχτούν και τον Επιτάφιο μόνο κορίτσια. Κάποια από αυτά είναι και μαυροντυμένα διότι θα είναι οι μυροφόρες που θα ράνουν τον Επιτάφιο με λουλούδια, στο άκουσμα "Έραναν τον τάφο". Με τα μοιρολόγια και τους ψαλμούς θα περάσει η ώρα όπου θα χτυπήσει η καμπάνα για την ακολουθία της περιφοράς του Επιταφίου. Στην ακολουθία αυτή επικρατεί μια ατμόσφαιρα χαρμολύπης.
Η λύπη είναι για το Μεγάλο Νεκρό που βρίσκεται μπροστά μας. Η χαρά είναι γιατί υπάρχει η ελπίδα και η βεβαιότητα της Ανάστασης.
     Ήρθε η ώρα να ψαλλούν τα εγκώμια (Επιτάφιος θρήνος)
Στάση πρώτη.
«Η ΖΩΗ ΕΝ ΤΑΦΩ»
Στάση δεύτερη
«ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ»
Στάση Τρίτη
«ΑΙ ΓΕΝΝΑΙΕ ΑΙ ΠΑΣΑΙ»
Οι έφηβοι έχουν κινητοποιηθεί: Ο ένας θα πάρει το σταυρό, οι άλλοι τα εξαπτέρυγα και κάποιοι θα στεναχωρηθούν γιατί δεν πήραν τίποτα. Οι πιο δυνατοί θα αναλάβουν την περιφορά του Επιταφίου. Η πομπή ξεκινά με έξοδο από την κεντρική πόρτα και προς αριστερά με κατεύθυνση το "κοτρώνι". Από εκεί γύρω – γύρω όπως πάει ο δρόμος στους Αγίους Αποστόλους, ευθεία προς πλατεία, Άγιο Γεώργιο και επιστροφή στον Άγιο Δημήτριο. Τέσσερα ψηλά αγόρια στην είσοδο του ναού θα σηκώσουν τον Επιτάφιο, για να περάσει όλος ο κόσμος από κάτω. Θα συνεχισθεί η ακολουθία ενώ ο κόσμος προσκυνά και παίρνει για φυλαχτό λίγα λουλούδια από το χέρι του παπά, από αυτά που έραναν τον Τάφο.
ΜΕΓΑΛΟ ΣΑΒΒΑΤΟ
Από το πρωί αρχίζουν οι προετοιμασίες για το Μεγάλο πανηγύρι.
Οι νοικοκυρές θα φρεσκάρουν το σπίτι και θα ζυμώσουν φρέσκο ψωμί. Εάν έχουν σφάξει δυο ζωντανά (αρνιά ή κατσίκια) θα πάρουν τη μια συκωταριά να ετοιμάσουν την παραδοσιακή μαγειρίτσα. Η άλη είναι για το κοκορέτσι. Τα συνηθισμένα γλυκίσματα δεν μπορεί να λείπουν από το τραπέζι της Λαμπρής.
Αυτά είναι: μπακλαβάς, καρυδόπιτα, παντεσπάνι και κουραμπιές.
Ολόλαμπρη βραδιά. Απόψε αρχίζει το πανηγύρι της νίκης του θανάτου.
Ένδεκα η ώρα το βράδυ κι ακούγεται η καμπάνα της εκκλησίας. Το πένθιμο σκηνικό που επικρατούσε μέχρι χθες άλλαξε με το πιο χαρμόσυνο. Ο ναός στολισμένος με τις ασπροκόκκινες κορδέλες, ο παπάς με τα πιο λαμπρά άμφια, οι πιστοί με τα καλά τους και τη λαμπάδα στο χέρι μαζεύονται στην εκκλησία. Τα παιδιά εκτός της λαμπάδας, στην τσεπούλα τους θα κρύψουν το κόκκινο αυγό (και να είναι τσουγκριστάρι!!!), για να νικήσουν τους φίλους τους μόλις πει ο παπάς το ‘Χριστός Ανέστη’.
     Η όψη όλων είναι χαρούμενη στο άκουσμα των λαμπρών και εορταστικών ύμνων. Λίγα λεπτά σιγής και αναμονής φέρνουν το Άγιο Φως. Η ωραία πύλη ανοίγει και ο παπάς προβάλλει με αναμμένη τη λαμπάδα ‘Δεύτε λάβετε φως’. Οι μεγάλοι πλησιάζουν ευλαβικά, οι μικροί σπρώχνονται βιαστικοί να πάρουν το φως και να τρέξουν έξω στον προαύλιο χώρο να βάλλουν φωτιά στο "ΦΑΝΟ" για ν’ απολαύσουν νοερά το κάψιμο του Ιούδα.
Ο παπάς κρατώντας στο χέρι το Ιερό Ευαγγέλιο βγαίνει από το ναό και ακολουθούν οι πιστοί προσευχόμενοι. Οι ψάλτες ψάλλουν. Η φύση αγρυπνά σιγαλά, τ’ αστέρια λάμπουν ταπεινά στο φως που δίνει γύρω μας ο φανός.
Σιωπή παντού. Το Ευαγγέλιο λέει για την πορεία των μυροφόρων προς τον Τάφο, την έκπληξή τους μπροστά στο κενό μνημείο, τη συνομιλία τους με τον άγγελο, ο φόβος τους και ο παπάς αναφωνεί:
«Χριστός Ανέστη» κι ο κόσμος «Αληθώς Ανέστη».
Το πανηγύρι αρχίζει με το φιλί της αγάπης. Τα παιδιά θα βγάλουν τ’ αυγά κι αρχίζουν τα τσουγκρίσματα. Βοά ο τόπος από το «Χριστός Ανέστη» «Αληθώς Ανέστη», «Σε νίκησα!»….
Οι πιστοί επιστρέφουν στο ναό για να παρακολουθήσουν την εορταστική, την αναστάσιμη θεία λειτουργία. Τελειώνοντας οι μεγάλοι με τις λαμπάδες αναμμένες και τα παιδιά με τα χειροποίητα φαναράκια που έφτιαξαν τα ίδια, θα μεταφέρουν το Άγιο Φως στο σπίτι για να ανάψουν το καντήλι στο εικονοστάσι. Το τραπέζι είναι στρωμένο για την πατροπαράδοτη μαγειρίτσα, τα κόκκινα αυγά και την αγραφιώτικη φέτα.
ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ
Οι μεγάλοι θα σηκωθούν πρωί – πρωί για να σουβλίσουν τ’ αρνιά και να φτιάξουν το κοκορέτσι.
Τα πουλιά κελαηδούν, τ’ άνθη σκορπίζουν απλόχερα τ’ αρώματά τους και τα χρώματά τους στη φύση.
Εκτός αυτών μυρωδιές του ψητού έρχονται από παντού. Δίπλα στο χώρο του ψησίματος, στρωμένο τραπέζι με αυγά κόκκινα να τσουγγρίζουν με τους επισκέπτες. Ποτήρια, ψωμάκι, τυράκι (φέτα Αγράφων) και η καράφα με το κρασί συμπληρώνουν τ’ απαραίτητα. Δίπλα στη σούβλα με το αρνί, μια μικρότερη με το κοκορέτσι (κατάχαμα σαν τους κλέφτες) που θα ψηθεί και θα φαγωθεί πρώτο. Όποιος τελειώσει πρώτος το ψήσιμο μέχρι να συγκεντρωθεί όλη η οικογένεια για φαγητό, θα πάει να ευχηθεί στους γείτονες «Χριστός Ανέστη και χρόνια πολλά» πίνοντας το ποτηράκι του και δοκιμάζοντας το κοκορέτσι τους. Συνεχίζεται η ανταλλαγή των επισκέψεων μέχρι να φάνε. Στα παιδιά αρέσει πολύ το έθιμο που σε κάθε επίσκεψη παίρνουν κι ένα κόκκινο αυγό. Προσφέροντάς το συνήθως η γιαγιά λέει «Χριστός Ανέστη» κι αυτά ανταπαντούν «Αληθώς Ανέστη».
      Του μεσημεριανού ο χρόνος είναι περιορισμένος. Αν χτυπήσει ο παπάς την καμπάνα για τον Εσπερινό Αγάπης νωρίς, δεν προλαβαίνουν να φάνε. Αν χτυπήσει αργά δεν προλαβαίνουν να χορέψουν. Εκεί γύρω στις τρεις είναι η καλύτερη ώρα. Έχουν φρεσκαριστεί και με τα πιο ανάλαφρα ρούχα και την λαμπάδα στο χέρι, πάλι στην εκκλησία. Δεν ξεχνά κανείς τον αείμνηστο παπα-Γιώργη που λιβάνιζε σχεδόν χορεύοντας και χαμογελαστός, έψαλλε στο προαύλιο με το Ευαγγέλιο στο χέρι. Δίπλα του ένας μικρός κρατά στο χέρι την εικόνα της Ανάστασης. Το ωραιότερο και εξυπνότερο έθιμο είναι τούτο. Όποιος βγαίνει από την εκκλησία λέγει: «Χρόνια πολλά και Χριστός Ανέστη», του απαντούν αυτοί που είχαν βγει πρωτύτερα «Χρόνια πολλά, Αληθώς Ανέστη», φιλιούνται με όλους και παίρνουν θέση δίπλα στον τελευταίο και έτσι σχηματίζεται ένας κύκλος απ’ όλους τους χωριανούς.
Ακόμη κι αν υπάρχουν εχθροί αυτή την μέρα συμφιλιώνονται.
Από εκεί κατ’ ευθείαν στην πλατεία του χωριού κάτω από τα επτά αιωνόβια ψηλόκορμα πλατάνια.
Όμορφοι και γραφικοί, χάρμα οφθαλμών ήταν οι χοροί στ’ Άγραφα και τις τρεις ημέρες του Πάσχα. Άνδρες και γυναίκες με τα καλά τους στήνουν το χορό (τσάμικο, καλαματιανό, συρτό), σε μονούς, διπλούς ή και περισσότερους κύκλους.
Παλιότερα τραγουδώντας με το στόμα, αργότερα με το βιολί του αείμνηστου Παναητάκη και το νταούλι του επίσης αείμνηστου Μήτσου Νάσιου.
Σήμερα……
Με τη σειρά χόρευαν όλοι από ένα τσάμικο και ένα συρτό της αρεσιάς των που τραγουδούσαν μια φορά κάθε στίχο οι άνδρες και τον επαναλάμβαναν οι γυναίκες, μέχρι το τέλος του τραγουδιού. Και οι μεγάλοι ακόμη στην ηλικία και ανήμποροι όπως και ο παπάς του χωριού, θα το ‘φερναν μια ‘γυροβολιά’ για το καλό, και ύστερα κάθονταν στην άκρη και καμάρωναν τα νιάτα.
Τα παιδιά στην άκρη της πλατείας, άλλα έχουν στήσει χορό, άλλα παίζουν διάφορα παιχνίδια κι όταν από το τρέξιμο διψάσουν τρέχουν στην πάνω βρύση με τη δίδυμη γούρνα της που τρέχουν τα νερά της γάργαρα, ολόδροσα και κυλαρίζουν στο αυλάκι που είναι γύρο από την πλατεία.
Αξίζει να αναφέρουμε εδώ το εξής:
      Το νερό που έρχεται για την υδροδότηση των Αγράφων από του Ζμπωρ (ονομασία της πηγής) στον Άγιο Νικόλαο, ήρθε το 1868. Πριν από τη χρονολογία αυτή το τριήμερο του Πάσχα μετά την Αγάπη, γινόταν λιτανεία για να έχουν βροχερό καλοκαίρι. Από μια εικόνα στο χέρι ο κάθε κάτοικος, ο παπάς με το ευαγγέλιο, οι ψάλτες με τα βιβλία τους, περιφέρονταν σ΄ όλους τους δρόμους και τα σοκάκια του χωριού παρακαλώντας των Ύψιστο. ( Αυτή η εκδήλωση ονομαζόταν "ΣΥΧΝΑ" ).
Ήρθε το βράδυ της Τρίτης του Πάσχα. Μια μελαγχολία στα πρόσωπα όλων, θα ευχηθούν ο ένας στον άλλον «και του χρόνου».
Ποιος δε θα ‘θελε να ζήσει στ’ Άγραφα από το Σάββατο του Λαζάρου έως την Τρίτη του Πάσχα!!!!


                                                                                     ( αφήγηση  -   Κούλα Ανδρώνη - Παναγίτσα )
< Προηγ.   Επόμ. >
tro_cross.jpg
Πως θα φτάσετε
Χάρτες / GPS / SAT
Χρήσιμα τηλέφωνα
Ο καιρός στ' Άγραφα

 Ένας  τόπος  οικολογικής   
 απόδρασης  σας  περιμένει !  
Πατήστε για μεγέθυνση

 Το βήμα των Αγραφιωτών 




    Αρχείο ηχογραφήσεων   



      Από  τον  εβδομαδιαίο  
     τύπο της Ευρυτανίας  









 "  Ο  Διαδικτυακός χάρτης     
       του Δήμου Αγράφων   "  


  Συντονιστείτε στα  FM-88.1  

  στη  Δυτική  Ευρυτανία   

  ή  στο διαδίκτυο  LIVE